‘Slachtoffers hebben recht op onze hulp en ondersteuning. Goed om daar vandaag, op de Europese Dag van het Slachtoffer, extra bij stil te staan,’ tweet minister voor Rechtsbijstand Sander Dekker 22 februari 2021. Nog geen twee weken nadat de Volkskrant onthulde dat de overheid slachtoffers van het toeslagenschandaal jarenlang gratis rechtsbijstand weigerde in hun strijd tegen diezelfde overheid. Sinds het rapport ‘Ongekend onrecht’ van de parlementaire ondervragingscommissie Kinderopvangtoeslag verscheen, beloven de inmiddels demissionaire bestuurders gouden bergen.
Volgens onze Grondwet hebben mensen in Nederland het recht om zich bij de rechter of in een conflict met de overheid te laten bijstaan door een advocaat en moet de overheid ervoor zorgen dat mensen met een laag inkomen ook toegang hebben tot rechtsbijstand. Dat gebeurt door de advocaatkosten te vergoeden. Dit grondrecht staat echter al jaren onder druk. Opeenvolgende regeringen onder leiding van Jan-Peter Balkenende en Mark Rutte wierpen steeds hogere drempels op om burgers het procederen te ontmoedigen. Steeds hogere griffierechten en steeds lagere vergoedingen voor advocaten.
Na jaren van bezuinigingen begon VVD-staatssecretaris Fred Teeven dit recht echt uit te hollen. ‘Toen de VVD vanaf 2012 met de PvdA regeerde, zat verdere verstrenging van het strafrecht er niet meer in’, zei Teeven. ‘Toen heb ik me toegelegd op de bezuiniging op de advocatuur. Het is een andere manier om hetzelfde effect te bereiken. Als je aan een advocaat niet al te veel tijd geeft om aan een verdachte te besteden, dan wordt het ook niet zo veel, die verdediging.’ Het veroorzaakte ophef onder advocaten, maar niet onder de kiezers. Verdachte, dat is de ander.
Dekker zette de kruistocht van zijn voorganger Teeven voort. Met veel branie maakt hij reclame voor commerciële rechtsbijstandsverzekeraars. De vrije jongens van de markt zullen dit klusje wel klaren. ‘Niemand zit te wachten op ingewikkelde rechtszaken, als het ook snel en eenvoudig kan. Verzekeraars willen gewoon snel schikken.’ Schikken, zegt dezelfde overheid die kampioen (door)procederen is. Inwoners van het aardbevingsgebied in Groningen kunnen geen rechtsbijstandverzekering afsluiten, omdat sprake is van ‘een al lopend conflict’. En de praktijk leert dat mensen met een laag inkomen niet altijd recht hebben op rechtsbijstand.
Maar de VVD belooft in haar verkiezingsprogramma haar leven te beteren. ‘We versterken de rechtszekerheid en rechtsbescherming van ondernemers’ en ‘[we stimuleren] de komst van nieuwe innovatieve aanbieders op de markt voor rechtsbijstand’.
Rechtsbijstand, dat is volgens de VVD “samen voor ons eigen”, zoals de vrije jongens van de Tegenpartij in hun verkiezingsprogramma “Rug op ’81” al schreven. Slachtoffer, dat is de ander.
Dit artikel was een opdracht voor de Basiscursus Journalistiek van Fontys Hogeschool Journalistiek.
WanderKip 