R-K kerk herontdekt aflatenhandel

“Slachtoffers van seksueel misbruik in katholieke instellingen moeten een schadevergoeding krijgen die kan oplopen tot maximaal 100 duizend euro”, aldus de Volkskrant van dinsdag 21 juni jl.

Volgens canon 992 uit de Codex Iuris Canonici (het Wetboek van Canoniek Recht uit 1983) is een aflaat “de kwijtschelding voor God van een tijdelijke straf voor zonden die reeds wat hun schuld betreft uitgewist zijn; de christengelovige, die in de goede gesteltenis is en aan zekere en welomschreven voorwaarden voldoet, verkrijgt deze door de hulp van de Kerk, die als bedienares van de verlossing de schat van genoegdoening van Christus en de Heiligen gezagvol beheert en aanwendt.” Hoe groter de zonde die je had begaan, des te hoger (het bedrag) van de aflaat. In het catechismus van de rooms-katholieke kerk (document waarin de leer van de r-k kerk uiteen wordt gezet) lezen we verder: “Het uitgangspunt om aflaten te begrijpen is de overvloed van Gods genade, geopenbaard in het Kruis van Christus. De gekruisigde Jezus is de grote ‘aflaat’ die de Vader aan de mensheid geofferd heeft door de vergeving van de zonde en de mogelijkheid om als kinderen in de Heilige Geest te leven.”

In de r-k kerk hangt de aflaat samen met de biecht, één van de volgens de r-k kerk door Jezus ingestelde sacramenten, de gewijde handeling waarbij aan het opbiechten van een zonde aan de biechtvader vergiffenis (absolutie) wordt geschonken. “Sacramenten zijn werkzame tekenen van het door Jezus Christus bereikbaar gemaakte heil: ze duiden op de genade die ze tegelijkertijd ook bewerken; Christus zelf heeft de sacramenten als noodzakelijke heilsmiddelen ingesteld en aan de Kerk toevertrouwd”, aldus de r-k kerk in Nederland.

Sinds de middeleeuwen komen we deze vorm van kwijtschelding van straffen tegen. Na verloop van tijd ontwikkelde zich echter een ware handel in aflaten, waardoor het geld niet alleen meer ging naar wat als goede werken werd omschreven (aalmoezen voor armen, bouw van gasthuizen en bestrate wegen voor pelgrims), maar ook voor de bouw van kerken en kathedralen en voor katholieke koningen die geld voor aflaten inzamelden om kruistochten te financieren. Kritiek was er al eerder, maar in 1517 bereikt die zijn hoogtepunt als Martin Luther met zijn 95 stellingen de aflaathandel aan de kaak stelt. Behalve tot excommunicatie (verstoting uit de r-k kerk) van Luther leidt dit tot een verandering van de wijze waarop met aflaten wordt omgegaan. Als gevolg van het kerkelijk Concilie van Trente (om misstanden binnen de r-k kerk aan te pakken) konden aflaten niet meer worden verleend in ruil voor geld.

De Commissie Lindenbergh lijkt met het rapport “Compensatie na seksueel misbruik van minderjarigen” een eind te willen maken ana deze traditie. In artikel 3 van dit rapport staan de voorgestelde aflaatbedragen compensaties:

1. in geval van seksueel getinte handelingen of uitlatingen waardoor de lichamelijke of geestelijke integriteit werd geschonden, anders dan handelingen bedoeld in de hierna volgende categorieën: compensatie tot € 5.000;
2. in geval van betasting van intieme delen: compensatie van € 7.500;
3. in geval van een langere periode van betasting van intieme delen, afhankelijk van frequentie, zwaarte en bijkomende omstandigheden: compensatie tussen € 10.000 en € 20.000;
4. in geval van eenmalige tot enkele malen verkrachting: compensatie van € 25.000;
5. in uitzonderlijke gevallen van seksueel misbruik of in gevallen bedoeld in categorieën 3 en 4 waarin de vermogensschade van de aanvrager door het seksueel misbruik substantieel is en het causaal verband tussen het seksueel misbruik en die schade niet aan gerede twijfel onderhevig is: compensatie tot een maximum van € 100.000.